Zware pijnstillers zoals oxycodon en morfine worden volop verhandeld op de zwarte markt, zo blijkt uit onderzoek van Zembla. Die flink verslavende opiaten, eenvoudig te scoren via Telegram of WhatsApp, komen voor een groot deel ‘gewoon’ uit apotheken en ziekenhuizen. „Je kan tientallen keren per dag de opiatenkluis in gaan, niemand die het merkt.”

Zulke pijnstillers zijn normaal alleen op doktersrecept te krijgen. Dat is niet zo gek: opiaten zijn zwaar verslavend en de risico’s op overdosering zijn groot. In de Verenigde Staten zorgt dit fenomeen al jaren voor veel overlijdens.

Maar er is in Nederland vrij eenvoudig zonder recept aan te geraken, zo heeft Zembla blootgelegd. Met een paar berichten via Telegram of WhatsApp kun je zo in contact met verkopers komen en een afspraak met dealers maken.

Dat werkt dus een beetje hetzelfde als hoe designerdrugs of namaakmedicijnen verhandeld worden. Maar uit het onderzoek van Zembla blijkt dat er nu ook grootschalige handel plaatsvindt in echte, uit de reguliere farmaceutische keten afkomstige pijnstillers.

Doosjes of strips oxycodon die undercoverjournalisten kochten, waren nieuw, verzegeld en voorzien van unieke QR-codes: hartstikke echt, dus. Zembla liet de samenstelling ervan onderzoeken door het RIVM, dat stelt dat de medicatie niet afwijkt van in een apotheek te krijgen geneesmiddelen. Dealers vertellen Zembla dat de zware pijnstillers uit apotheken komen: ze worden meegenomen door ‘corrupte medewerkers’.

Maar ook uit ziekenhuizen worden opiaten gestolen, zoals het HagaZiekenhuis in Den Haag. Een anesthesiemedewerker van dat ziekenhuis is in december tegen de lamp gelopen vanwege het langdurig en op grote schaal achteroverdrukken van morfineampullen en het nog veel sterkere sufentanil.

Volgens medewerkers van het ziekenhuis is diefstal van opiaten ‘kinderlijk eenvoudig’. „Je kan tientallen keren per dag de opiatenkluis in gaan, niemand die het merkt.”

Volgens het Haagse ziekenhuis kampte deze medewerker met een ernstige verslaving en heeft hij de opiaten voor eigen gebruik meegenomen. Het HagaZiekenhuis heeft de arbeidsovereenkomst met deze medewerker beëindigd en heeft, na vervolgvragen van Zembla, aangifte bij de politie gedaan. Later is de zaak gemeld ook bij de IGJ.

Ook is onderzoeksbureau Hoffmann ingeschakeld om een goed beeld te krijgen van de procedures rondom voorraadbeheer en registratie van opiaten.

Het is overigens niet voor het eerst dat het HagaZiekenhuis met stelende medewerkers te maken heeft. In 2024 zijn meerdere verpleegkundigen ontslagen nadat zij stress- en angstverminderende benzodiazepinen zoals oxazepam en temazepam van de afdeling verloskunde achteroverdrukten. Even daarvoor stond een ex-ziekenhuismedewerker nog voor de rechter vanwege medicijndiefstal.

Meerdere zorginstellingen lijken zich zorgen te maken over diefstal. Zo krijgt Hoffmann veel meer aanvragen van zorginstellingen om de eigen procedures tegen het licht te houden dan voorheen, zegt Ron Nieuwendijk tegen Zembla. „Eerst waren dat er tien tot twintig per jaar, vorig jaar zeker vijftig of zestig.”

De IGJ is bezig met een onderzoek naar ‘kwetsbaarheden in de legale keten’ om meer te weten te komen over de handel in opiaten op de zwarte markt. De Inspectie kan niet precies duiden hoe groot die handel is, maar ziet dat de handel zich verplaatst van websites naar sociale media, zoals onder meer Telegram.

Maar op dit moment is de herkomst van gestolen opiaten niet goed te achterhalen. Daarom wil het IGJ de bevoegdheid om proefaankopen te doen met ‘een fictieve identiteit’. Uit cijfers van het Trimbos Instituut blijkt dat zeker 100.000 Nederlanders per jaar zware opiaten zonder doktersrecept gebruiken.

Zembla: ‘Pijnstillers kopen op de zwarte markt’, wordt donderdagavond om 21.15 uur uitgezonden bij BNNVARA op NPO 2.