Kabuga is daarmee, op een leeftijd van 91 of 93 jaar (zijn geboortedatum is onbekend), zijn leven lang ontkomen aan een officiële straf. De Rwandese zakenman wist na de genocide van 1994 ruim 26 jaar uit handen van justitie te blijven. De jaren die hij daarna doorbracht voor het Rwanda-tribunaal van de Verenigde Naties in Den Haag leverden evenmin een vonnis op. Zijn dood maakt definitief een einde aan de laatste grote rechtszaak rondom de genocide.

Die genocide geldt nog steeds als een van de meest brute geweldsexplosies van de afgelopen eeuw. In slechts honderd dagen tijd werden minstens 800 duizend mensen afgeslacht door Hutu-extremisten, de grootste etnische groep van het land. Zij hadden het vooral gemunt op de Tutsi-minderheid, maar ook politieke tegenstanders moesten het ontgelden.

De geldschieter

Kabuga was destijds een van de rijkste zakenmannen van Rwanda. Zijn vermogen, opgebouwd door onder andere handel in thee, zou volgens aanklagers een sleutelrol hebben gespeeld in de voorbereiding en het mogelijk maken van het geweld. Centraal daarin stonden twee elementen: wapens en propaganda.

Zo werd Kabuga in verband gebracht met de massale import van machetes uit China; het voornaamste moordwapen tijdens de genocide. Maar crucialer nog zou Kabuga’s rol als medeoprichter en grootste geldschieter van een radiozender zijn geweest, in de volksmond ‘Radio Genocide’ genoemd.

Die zender schilderde de Tutsi-minderheid voorafgaand aan de genocide maandenlang af als ‘kakkerlakken die moeten worden verdelgd’, of als ‘hoge bomen die met machetes moeten worden gekapt’. Tijdens de genocide wees de radio Hutu-extremisten de weg naar plekken waar Tutsi’s zich schuilhielden. Het tribunaal oordeelde later dat de radiozender de genocide rechtstreeks en publiekelijk had aangewakkerd.

Vlucht

Kort na de genocide wist Kabuga Rwanda te ontvluchten. Hij vroeg tevergeefs asiel aan in Zwitserland, dook op in Congo en streek neer in Kenia, vermoedelijk met hulp van de toenmalige Keniaanse president Daniel arap Moi.

In 1997 werd een internationaal arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd. De Verenigde Staten zetten 5 miljoen dollar op zijn hoofd en plaatsten in 2002 advertenties met een opsporingsposter in Keniaanse kranten. Desondanks bleef Kabuga de dans ontspringen. Door zijn enorme rijkdom leek hij bescherming en anonimiteit te kunnen kopen.

Pas in mei 2020, aan het begin van de coronapandemie, werd hij gevonden: in een flat die hij huurde onder een valse naam in Asnières-sur-Seine, een rijke buitenwijk van Parijs. Om zeven uur ’s ochtends werd hij te midden van familieleden aangehouden.

Dementie

Daarop volgde in Den Haag de rechtszaak, maar die liep uiteindelijk vast. In juni 2023 concludeerden drie onafhankelijke medische experts unaniem dat Kabuga door dementie niet langer in staat was om terecht te staan. De rechters namen het advies over en legden het proces stil.

Kabuga bleef sindsdien in juridisch niemandsland: wel in hechtenis, maar zonder uitzicht op een vonnis. Hij kwam in aanmerking voor voorwaardelijke vrijlating, maar dat vroeg om een staat die hem wilde opnemen. Enkel Rwanda bood zich aan, maar Kabuga weigerde terug te keren naar zijn thuisland.

Kabuga’s zaak was een van de laatste voor het Rwanda-tribunaal van de VN, dat in totaal meer dan tachtig zaken behandelde. Duizenden anderen werden berecht door Rwandese rechtbanken.

Help ons door uw ervaring te delen: