Rond de komst van asielzoekers naar Nederland woedt een verhit debat, maar cijfers voeren daarin niet de boventoon. Deskundigen zien dat asielaanvragen niet structureel toenemen, maar pieken en dalen hebben. “Het is maf dat er veel wordt gekeken naar de laatste vijf jaar.”

De komst van asielzoekers roept heftige emoties op bij een deel van Nederland. Critici vinden dat er veel vreemdelingen deze kant op komen en dat Nederland vol is.

“Als je naar de geschiedenis kijkt, is er geen structurele stijging, maar zijn er pieken en dalen”, zegt Peter Scholten, hoogleraar Migratie en Diversiteitsbeleid. “Het kan snel omhoog, maar ook snel omlaag gaan.”

In de grafiek hieronder zie je de vluchtelingenmigratie van deze eeuw. Een vluchteling is iemand die asiel heeft aangevraagd en officieel bescherming krijgt.

Asielaanvraag zakt laatste twee jaar

Pieken in asielcijfers komen altijd door grote buitenlandse conflicten, zoals oorlog. De eerste piek in de bovenstaande grafiek ontstond toen Joegoslavië in de jaren negentig uiteenviel. Tot medio 2000 vluchtten mensen daar weg voor het geweld en etnische zuiveringen.

De jaren daarna werd het wat veiliger in de wereld dicht bij ons, zegt migratiedeskundige Marlou Schrover. Tot de oorlog in Syrië losbarstte in 2015 en de migratie toenam. “Grote opvangorganisaties in de regio gaven aan dat ze extra hulp nodig hadden, maar Europa sprong niet bij”, vertelt Schrover. Hoogleraar Scholten bevestigt dat het uitblijven van hulp in de regio de aanwas van asielzoekers kan verhogen.

Rond 2020 was er een korte afname van het aantal asielaanvragen door het begin van de coronaperiode. De laatste twee jaar zakte het aantal aanvragen van de piek van 38.000 in 2023 naar 25.000 aanvragen in 2025.

In de onderstaande grafiek staan de eerste asielaanvragen. Dat zijn mensen die voor het eerst bescherming zoeken in Nederland. Een asielzoeker is iemand die om bescherming vraagt.

Betere baan geen reden voor vluchtelingenstatus

In de volgende grafiek staat het aantal asielzoekers per land. Daar wordt duidelijk dat pieken in de vluchtelingenstroom ontstaan door levensgevaarlijke conflicten. Zo gaat de bevolking van Eritrea al jarenlang gebukt onder een heftige dictatuur.

Critici van asielopvang suggereren dat er veel ‘gelukszoekers’ naar Europa komen voor een beter bestaan, en niet wegvluchten voor geweld. Zoiets is moeilijk vast te stellen, maar blijkt in ieder geval niet uit de cijfers, zegt Schrover.

Betere banen zijn bijvoorbeeld geen redenen voor een vluchtelingenstatus. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) onderzoekt iedereen die asiel aanvraagt.

Asielmigratie is logisch voor een samenleving

Asielmigratie is een constante in onze geschiedenis, vertelt Scholten. “Het is maf dat er veel wordt gekeken naar de laatste vijf jaar, terwijl de lange termijn een ander beeld geeft. In bijna alle samenlevingen is asielmigratie heel logisch.”

Ook na de Tweede Wereldoorlog ontving Nederland verschillende groepen vluchtelingen. Zo vertrokken honderdduizenden Surinamers rond 1975 vanwege de onafhankelijkheid, al zijn dat officieel geen vluchtelingen omdat ze binnen het koninkrijk migreerden.

Eind jaren zeventig en vroege jaren tachtig kwamen er ongeveer zestienduizend Vietnamese bootvluchtelingen. Daarnaast waren veel arbeidsmigranten in de jaren zestig vluchteling.

Als oplossing wordt soms geopperd de grenzen te sluiten, maar dat kan niet, legt Schrover uit. “We zitten in de Europese Unie en hebben open grenzen. Dan moet je uit de EU. Dan krijg je repressie. In Engeland is migratie verzesvoudigd na Brexit, terwijl de Britten ook juist uitstapten om asielmigratie te verminderen.” Een asielstop kan ook niet, legde NU.nl eerder uit in dit artikel.

Een veelgehoorde oplossing in Den Haag is opvang in de regio. Scholten: “Maar daar gaat vervolgens weinig geld naartoe, dat is symboolpolitiek.”

De hoogleraar benadrukt dat bijna alle Syrische vluchtelingen al worden opgevangen door Turkije, Jordanië en Libanon. “Het grootste deel blijft daar. Daar wordt met weinig respect over gesproken in Europa. Er is maar een klein deel dat echt doorgaat naar Europa.”

‘In Loosdrecht zag je waar dat toe leidt’

Nederland zat in 2025 onder het Europees gemiddelde van eerste asielaanvragen, zoals je in de grafiek hierboven kunt zien. Nederland had 1,3 aanvragen per duizend inwoners, het gemiddelde is 1,5. Scholten: “We zitten eigenlijk al decennia onder het gemiddelde.”

De emotie rond asielmigratie wordt gevoed door media en politici, legt Scholten uit. “Feiten hebben bijna geen grip op het debat. We herinneren ons alleen de stijgingen, niet de dalingen. Kranten schrijven er wel over als een azc opent, niet als het sluit. Je kunt mensen bijna niet kwalijk nemen dat ze zo denken. In Loosdrecht zie je waar dat toe leidt.”

Het enige probleem in Nederland creëren we zelf, stelt Scholten. De volle opvanglocaties ontstaan niet door de instroom, maar doordat we zelf problemen opwerpen bij de door- en uitstroom. “Regels worden complexer, de IND wordt niet goed gefinancierd, gemeenten willen steeds minder meewerken. Dat is een neerwaartse spiraal. Als er al een crisis is, is het een beleidscrisis.”

‘Maar je hebt in ieder geval een kans’

De toekomst van vluchtelingenstromen is moeilijk te voorspellen. Scholten neemt als voorbeeld Soedan, het land met de grootste humanitaire crisis ter wereld. Hoe dieper het conflict en hoe groter de armoede, hoe moeilijker je kunt migreren.

Daarnaast is Soedan ook een goed voorbeeld van opvang in de regio. Soedanese vluchtelingen gaan vrijwel allemaal naar Egypte. Scholten: “De aantallen daar zijn in onze ogen spectaculair. Dat werkt goed en relatief vreedzaam. Niet omdat Europa dat bevordert, maar omdat Egypte dat zelf regelt.”

Schrover verwacht wel een toename uit Afrikaanse landen doordat de miljardenhulp van de Amerikaanse ontwikkelingshulp USAID is weggevallen. Die mensen krijgen nu niks meer. “Vluchtelingen staan voor een keuze: ik ga hier dood, of ik ga op hoop van zegen. Dan overlijd je misschien onderweg, maar heb je in ieder geval een kans.”