Vijlbrief gooit in gesprek met Het Financieele Dagblad een steen in de vijver richting de Prinsjesdag-onderhandelingen van augustus. De minister van Sociale Zaken moet flink bezuinigen op de uitkeringen, maar ziet dat een meerderheid van de Kamer daartegen is. Wat hem betreft zijn er daarom ’geen taboes’ om de rekening op een andere manier te betalen, zoals hogere belasting op vermogens. Dat laatste past in zijn ’bloedgroep’ als D66’er, zegt hij.

Daar ziet de VVD niks in, die partij wil de belastingen niet verhogen. Bovendien schrijven de begrotingsregels, waar coalitie en kabinet zich aan hebben gecommitteerd, ook voor dat tegenvallers bij de uitgaven ook moeten worden gevonden in bezuinigingen. Dat geldt ook voor een streep door eventuele bezuinigingen uit het coalitieakkoord.

Eelco Heinen: ’Afspraken helder’

„De begrotingsafspraken zijn helder”, laat een woordvoerder van minister Eelco Heinen (Financiën) dan ook weten. De VVD’er, bewaker van de schatkist, is in Brussel voor Europees overleg en wil verder niet reageren op de uitspraken van Vijlbrief. VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz komt vrijdagochtend met dezelfde boodschap.

Maar Vijlbrief, die zijn afspraken niet vooraf had afgestemd met collega’s in het kabinet, vindt het ’geen goed idee’ om elders in de begroting te snijden als hij zijn eigen bezuinigingen er niet door krijgt. „Als we de handen niet uitsteken naar de Tweede Kamer, komen we nooit tot bezuinigingen op sociale zekerheid.”

Tegelijkertijd schuift de D66’er op deze manier zijn probleem wel op andermans bordje, en van de uitkeringsgerechtigde naar de belastingbetaler, omdat hij zelf minder hoeft te bezuinigen en de rekening daarvoor niet zelf hoeft te betalen.

Vijlbrief: ’We zijn van verschillende partijen’

Hoewel de standpunten van Vijlbrief enerzijds en Heinen en Yesilgöz anderzijds tegenover elkaar staan, vindt de D66-minister niet dat de eenheid van kabinetsbeleid in het geding is. „We zijn van verschillende partijen, dus dat mag ook.”

Op de vraag of hij bij de VVD het gevoel mist dat zij ook tot een akkoord met de vakbonden, werkgevers en oppositie wil komen, zegt Vijlbrief: „Ik voel helemaal niks bij anderen. Ik ben de minister van Sociale Zaken, ik ben ervoor verantwoordelijk dat ik overleg op gang krijg. Zonder de sociale partners zal dat niet gaan. Zonder draagvlak in de Kamers zal dat niet gaan. Daar hoort bij dat je zonder taboes praat met elkaar.”

Jetten probeert te sussen

Premier Rob Jetten probeert op zijn persconferentie de kwestie te sussen. Hij spreekt van een ’genuanceerd’ interview van Vijlbrief, waar hij niet wakker van zegt te liggen: „Het zijn bekende standpunten van partijen of deze ministers.”

Maar Jetten schaart zich wel achter de uitleg van zijn VVD-collega’s in het kabinet over de begrotingsafspraken: „Zolang het coalitieakkoord niet is aangepast is dat de lijn.” Dat kan wel veranderen bij het zoeken van steun bij andere partijen in de Kamer, zet hij nog een deur op een kier: „Op basis van de gesprekken met de oppositie moeten we kijken of we de afspraken aanpassen. Maar dat kan alleen als alle drie de partijen het daarover eens zijn.”

De kans dat er aan de vermogenstaks wordt gemorreld in de zomer, acht hij door het verzet van de VVD evenwel klein: „Dan is de kans niet zo groot dat je daar aan het einde van de rit gaat uitkomen.”

Pittige zomer op komst

Het is niet voor het eerst dat Vijlbrief stof doet opwaaien rond zijn opdracht om miljarden te bezuinigen. Eerder dit jaar joeg hij oppositiepartijen die hem in de Tweede Kamer hadden geholpen in de gordijnen door juist te stellen dat hij de bezuinigingen ’helemaal niet gaat afzwakken’.

De nieuwe uitspraken van Vijlbrief zetten de schijnwerpers nu weer op de pittige zomer die het minderheidskabinet voor de boeg heeft. D66, VVD en CDA moeten nog op zoek naar een meerderheid voor hun begrotingen, maar verschillen onderling ook al van mening. De coalitiepartijen botsten eerder bijvoorbeeld al over de hypotheekrenteaftrek.

De uitspraken van Vijlbrief maken het bovendien voor de rechtse oppositie niet makkelijker om mee te doen aan een begrotingsdeal. JA21-leider Joost Eerdmans zei eerder tegen De Telegraaf dat hij juist lastenverlichtingen als voorwaarde stelt.