Vertrouwt u EW en wilt u ons instellen als betrouwbare bron? Al 143.000 lezers gingen voor!

Terwijl de Rotterdamse coalitie Eva Heijblom (D66) voor ogen had als wethouder, werd tijdens de anonieme raadsstemming, normaal een formaliteit, plots Joan Nunnely verkozen. Komt de coalitie deze bestuurlijke crisis te boven? En wat zegt dit over de verhoudingen in gemeenteraden? Experts aan het woord.

Met veel trots en bloemen zat de familie Heijblom op de publieke tribune. Eva Heijblom zou na een carrière als raadslid en rijksambtenaar worden beloond met het wethouderschap in Rotterdam, namens D66. Deze functie wordt officieel bekrachtigd gedurende de raadszitting, waar raadsleden anoniem voor of tegen moeten stemmen.

Wanneer de stemmen zijn geteld, loopt burgemeester Carola Schouten naar Heijblom toe om haar te vertellen dat niet zij is gekozen, maar Joan Nunnely, die zich niet openlijk had gekandideerd. Nog voor de uitslag aan de raad wordt bekendgemaakt, verlaat Heijblom de zaal.

Kiki Bakker (43) is politiek coach bij Mens&Politiek en auteur van het boek De magie van de achterkamertjes dat in september verschijnt, en John Bijl (54) is directeur van het Perikles Instituut, dat meer dan honderd gemeenten, provincies en waterschappen begeleidt. Zij leggen uit wat hier is gebeurd en hoe Rotterdam deze crisis te boven kan komen.

Kiki Bakker: ‘Oppervlakkig gezien gaat het over een discussie over een al te wit college in een diverse stad als Rotterdam. Joan Nunnely was zelf degene die daarop openlijk, in de pers, kritiek uitte. Maar er gaat meer chagrijn achter schuil. De coalitieonderhandelingen zijn halverwege gestopt. Toen is de VVD eruit gestapt, daarna ging DENK eruit en kwam de VVD terug. Kortom: gedoe achter de schermen en teleurstelling bij partijen die de oppositie in moesten. Dat zet kwaad bloed.’

John Bijl: ‘De stemming lijkt niet gemotiveerd door verzet tegen de specifieke kandidaat of tegen het coalitieakkoord, maar uit politieke frustratie. Bedoeld om de positie van de coalitie verzwakken. Het is triest om te zien. Het gaat gewoon over mensen, hè? Het is onvoorstelbaar wat er door Eva Heijblom heen moet zijn gegaan, toen ze met haar gezin moest afdruipen.

‘Ik zie dit vooral als slecht werkgeverschap van de gemeenteraad. Die heeft een zorgplicht, naar de burgemeester en – zeker – naar de griffier, maar evengoed naar de wethouders. De raad moet zorgen dat het college stabiel kan blijven. En dit college moet nog beginnen!’

Bijl: ‘Ik ken één eerder voorbeeld uit de lokale politiek, dat was ook in Rotterdam, in 2014. Toen spanden Leo de Kleijn (SP) en Leo Bruijn (PvdA) samen tegen Leefbaar Rotterdam. Met een deel van de Leefbaar-fractie stemde toen de raad in meerderheid voor Ronald Schneider als wethouderskandidaat, en niet voor Ingeborg Hoogveld, de partner van Marco Pastors.

‘Als een wethouder uit de band springt, zich niet aan de regels houdt, wordt die ook door de raad gecorrigeerd. En terecht. Gemeenteraden moeten dit proces serieuzer nemen. De stemming is geen formaliteit. Maar ook de sollicitatie. Ze doen alles om netjes een burgemeester te benoemen – een profiel opstellen, trainingen volgen, sollicitatiegesprekken met een vertrouwelijke commissie – maar wethouders worden zomaar op een blauwe maandag benoemd? Terwijl die meer politieke invloed hebben dan een burgemeester!’

Bakker: ‘De coalitie en D66 zullen hierdoor zijn verrast en in de politiek geldt dat je je niet moet laten verrassen. Een wethoudersteam heeft niet echt een werkgever of een verantwoordelijke. De burgemeester en de gemeentesecretaris proberen wel te helpen bij het inwerken en bij de teambuilding, maar zij kunnen niets afdwingen. De meeste colleges doen het erg goed, omdat ze de juiste intentie hebben om samen te werken en elkaar vast te houden. Maar het blijft een rare vorm van collegialiteit.’

Bijl: ‘Ik kan me voorstellen dat een college een beetje een afspiegeling moet zijn van de samenleving. Er valt ook best iets te zeggen voor een minder wit college in Rotterdam. Meer diversiteit is beter voor het aanzien én voor de inhoud van het beleid. Nunnely was in haar kritiek nog mild, DENK ging er harder in. Maar op zich hadden de critici een punt.’

Bakker: ‘Ik denk meteen aan hoe pijnlijk het is voor Nunnely, die wel is gekozen. Zij is niet voorgedragen, dus ook niet gesteund door haar eigen fractie en partij, D66. Zij begint met 1-0 achterstand aan een zware klus. Voor vrouwen van kleur is het al moeilijker in de politiek, nu zal zij zich nog extra moeten bewijzen.

Bakker: ‘Het lijkt nu ook of iedereen zijn schouders ophaalt, maar wie zou hierover dan iets moeten zeggen? Zelfs Carola Schouten kon de afgewezen kandidaat wel even troosten op de burgemeesterskamer, maar ook zij moet uiteindelijk door met het nieuwe team. Dit zal nog wel even doorwerken in de coalitie. Die moet nu harder aan de bak om vertrouwen op te bouwen.’

Bijl: ‘Er zal nog veel water door de Maas moeten vloeien voor de schade is weggepoetst. En de rivieren staan al zo laag! Het herstel begint bij D66. Een oud-wethouder heeft zijn lidmaatschap opgezegd, Adriaan Visser trad af in een interview. Bestuurders protesteren. De bal ligt bij die partij om uit deze situatie te komen. En het college moet laten zien een college van de raad te zijn, de stad te vertegenwoordigen en onderling een team te vormen.’

Bijl, die eerder een kritisch artikel over de ophef schreef op zijn Substack, zegt daar nu het volgende over: ‘Het is niet uniek Rotterdams. Overal zie ik druk op de lokale politiek. Door problemen met de fusie van GroenLinks en PvdA in PRO, door de opkomst van FVD en lokale partijen… En tegelijk is de vijver van kandidaten waaruit je moet vissen steeds kleiner geworden.

‘Het wethouderschap is een zware, ondankbare baan met risico op bedreigingen. Toch valt het relatief mee met de benoemingen. Toevallig had Terneuzen ook een kandidaat-wethouder die te weinige stemmen kreeg, en ik hoorde nog van drie andere gevallen. Vijf ongelukken op zo’n twee- tot drieduizend wethoudersbenoemingen, dat is nog te overzien. Maar als je daarbij optelt hoeveel wethouders voortijdig stoppen, dan zie je wel hoe groot de druk is op de lokale politiek.’