Jetten sprak donderdag op uitnodiging van LTO met een aantal boeren. Daarna schreef hij op X: „Nederland wil weer ruimte maken voor boer, natuur en bouw. Daarvoor moeten we van het stikstofslot af. Dat heeft consequenties voor veel mensen in onze samenleving, waaronder onze boeren.”

Volgens de premier vertelden de boeren over hun „ideeën, wensen en zorgen” rond de voorgenomen maatregelen. Hun belangrijkste boodschap was volgens hem: „zorg voor rust en duidelijkheid met oog voor de diversiteit van de sector.” Jetten sloot af met de boodschap dat gesprekken nodig zijn om „samen op een goede manier” aan perspectief te werken.

Woorden botsen met beleid
Juist die verzoenende toon schiet bij veel mensen in het verkeerde keelgat. Onder het bericht verschenen honderden kritische reacties. Een terugkerend verwijt is dat Jetten zegt naar boeren te luisteren, terwijl het kabinet niet van plan is zijn stikstofkoers wezenlijk te wijzigen.

„Als je zegt te luisteren naar de boeren maar niet de maatregelen van tafel haalt, houdt je de boeren voor de gek”, schrijft een gebruiker. Een ander reageert: „Jullie hebben de sleutel van dat slot dus, het lijkt het mij een inkoppertje voor jullie om dat op te lossen.”

De timing maakt de tegenstelling extra zichtbaar. Jetten en landbouwminister Van Essen zijn allebei van D66. Terwijl de premier spreekt over perspectief, bevestigde Van Essen in antwoorden op Kamervragen van BBB-leider Caroline van der Plas dat hij „vol” blijft inzetten op het juridisch vastleggen van zijn maatregelenpakket.

Dat pakket werd eind juni gepresenteerd. De landbouw moet de ammoniakuitstoot de komende jaren fors terugbrengen. Ook komen er extra beperkingen rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden en worden voor intensieve veehouderijen bedrijfsspecifieke emissienormen voorbereid. Het kabinet heeft hiervoor miljarden uitgetrokken.

Spoedwet komt in oktober
Van Essen maakt tegelijkertijd duidelijk dat hij haast heeft. In oktober wil hij een spoedwet en een programma met maatregelen aan de Tweede Kamer voorleggen. Van der Plas wees daar vrijdag nadrukkelijk op. Zij vatte de antwoorden samen met twee boodschappen: de stikstofbrief gaat niet van tafel en er komt dit najaar een spoedwet om maatregelen snel te kunnen uitvoeren.

Dat speelt terwijl de onrust op het platteland juist sterk is opgelopen. Vrijdag kwamen boeren in Den Bosch in actie tegen het voornemen van Noord-Brabant om de natuurvergunningen van vijf pluimveehouders in te trekken. De vrees bestaat dat dergelijke besluiten ook elders kunnen volgen.

Opmerkelijk is dat Van Essen zelf erkent hoe ingrijpend zo’n besluit is. „Ik vind het van groot belang dat ondernemers er in principe vanuit kunnen gaan dat vergunningen blijven gelden”, schrijft hij. Volgens hem beschermt het rechtszekerheidsbeginsel burgers tegen „onzekerheid en willekeur veroorzaakt door de overheid”. Tegelijk benadrukt hij dat die bescherming niet absoluut is en dat omstandigheden alsnog tot intrekking kunnen leiden.

Het probleem beperkt zich bovendien niet tot boeren. Volgens Van Essen zijn verzoeken tot intrekking gedaan in de landbouw, industrie én woningbouw. Juist daarom wil hij zijn stikstofpakket snel juridisch vastleggen.

Boeren moeten ondertussen ‘meedenken’
Daar komt nog een opmerkelijke communicatiecampagne van het ministerie van Landbouw bovenop. LVVN zoekt agrariërs voor een eigen community. „De LVVN-community is een groep agrariërs die hun mening en ervaringen deelt via korte onderzoeken”, luidt de oproep. Boeren kunnen zo het ministerie helpen „beter te begrijpen wat er speelt” in de sector.

Ook die boodschap zorgt voor wrevel, blijkt uit een column van Sterke Erven. Niet zozeer omdat inspraak op zichzelf wordt afgewezen, maar vanwege het moment waarop het ministerie ermee komt. Boerenorganisaties voeren juist actie tegen het stikstofpakket en ondernemers vrezen voor de toekomst van hun bedrijf. Tegelijk vraagt hetzelfde ministerie hen via korte onderzoeken uit te leggen wat er op hun erf speelt.

Daarmee stapelen de tegenstellingen zich op. De landbouwminister erkent dat het intrekken van vergunningen grote onzekerheid veroorzaakt en zegt dat dit zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Tegelijk blijft hij bij zijn stikstofpakket en wil hij de uitvoering ervan versnellen.

‘Koetje aaien’
Precies tegen die achtergrond wordt het bezoek van Jetten door critici niet gezien als toenadering, maar als beeldvorming. „Kijk het joch nou. Een dagje naar de boerderij. Geïnteresseerd luisteren (en anders denken). Koetje aaien, goed voor de D66 propaganda”, schrijft een gebruiker onder zijn bericht. Een ander vat het wantrouwen korter samen: „Meer ruimte voor boeren, dus die knijpen we de strot dicht…?”

Het kabinet zit daarmee met een vertrouwensprobleem dat met één boerderijbezoek moeilijk is weg te nemen. Jetten zegt boeren rust, duidelijkheid en perspectief te willen bieden. Zijn landbouwminister kiest ondertussen voor snelle wettelijke verankering van een pakket waartegen een deel van diezelfde boeren juist de straat op gaat. Die tegenstelling verklaart waarom een boodschap die als toenadering was bedoeld, bij critici juist nieuwe woede oproept.