Het kabinet presenteerde voor de zomer een omvangrijk pakket om de stikstofuitstoot in Nederland terug te brengen. Rond ongeveer honderd natuurgebieden moeten strengere regels gaan gelden. Daarbij worden zones van 500 tot 1000 meter rond deze gebieden ingesteld. Boeren en andere ondernemingen die stikstof uitstoten, kunnen daardoor met nieuwe beperkingen te maken krijgen.

LTO heeft grote bezwaren tegen deze aanpak. Naast de zones is ook de voorgestelde norm van maximaal 2,6 koeien per hectare een belangrijk pijnpunt. Voorafgaand aan het overleg stelde LTO-voorzitter Ger Koopmans, voormalig Kamerlid voor het CDA, zich daarom hard op. Als het kabinet niet bereid zou zijn tot veranderingen, dreigde LTO de onderhandelingstafel te verlaten.

LTO spreekt na overleg van constructief gesprek
Na het overleg koos LTO echter voor een andere toon. De landbouworganisatie noemde het gesprek met het kabinet ‘een indringend en scherp maar ook constructief gesprek’. Volgens LTO hebben de betrokken bewindslieden bovendien toegezegd ‘dat er ruimte is om het stikstofpakket stevig te verbeteren’. Welke onderdelen daadwerkelijk worden veranderd, maakte de organisatie niet duidelijk.

Premier Rob Jetten zei na afloop eveneens dat het kabinet bereid is verder naar het pakket te kijken. Volgens hem wordt bekeken ‘hoe het stikstofpakket nader wordt ingevuld en waar verbeteringen mogelijk zijn’. Voor de twee belangrijkste twistpunten is op dit moment echter geen verandering aangekondigd. Zowel de stikstofzones als de koeiennorm blijven voorlopig onderdeel van de plannen.

BBB-Kamerlid Caroline van der Plas betwijfelt of de toezegging aan LTO werkelijk tot grote veranderingen zal leiden. ‘LTO zegt dat de bewindslieden toegezegd hebben ’dat er ruimte is om het stikstofpakket stevig te verbeteren’. Dit lijkt mij een valse belofte, want dan trekt PRO direct alle steun in voor kabinetsplannen. Dat gaat Jetten nooit willen. Die wil over links’.

Oud-PVV-Statenlid René Dercksen reageerde nog harder op een verklaring van Jetten. ‘Je liegt dat je barst. Niets gaat van het slot af. Het perpectief voor de boeren is faillissement of de dood, lul met vingers. Je bent een onmens’.

Kritiek op keuze van gesprekspartners
Ondertussen neemt het boerenprotest tegen de stikstofplannen toe. Er worden opnieuw Nederlandse vlaggen ondersteboven gehangen. Ook zijn er snelwegblokkades en stikstofmarsen. Het stikstofpakket kan rekenen op steun van een meerderheid in de Tweede Kamer, maar buiten het parlement groeit het verzet.

Er is daarnaast kritiek op de organisaties waarmee het kabinet verder praat. Volgens Jetten gaat het overleg door met LTO Nederland en eerder ook met het NAJK. Onder meer Agractie maakt geen deel uit van dat overleg. Ook andere boerenorganisaties die zich kritischer tegenover het stikstofpakket opstellen, zitten niet aan tafel.

Onder voormalig landbouwminister Femke Wiersma van BBB werd volgens NAV Akkerbouw Vakbond met meer organisaties gesproken. Daarbij waren volgens NAV ook NAV, NMV, POV, NVP en Agractie betrokken. De organisatie schrijft over de huidige gang van zaken: ‘Maar net als bij het landbouwakkoord werden we vervolgens weer uitgesloten’. Volgens NAV hebben deze organisaties juist voorstellen aangedragen over onder meer voedselzekerheid, doelsturing en duurzaamheid.

Ook DNA-Kamerlid Tamara ten Hove uitte eerder al kritiek. Zij noemt de keuze om alleen met LTO en NAJK verder te praten ‘schandalig’ en ‘schaamteloos’. Daarmee gaat de discussie niet alleen meer over de inhoud van het stikstofpakket, maar ook over de vraag welke boerenorganisaties invloed krijgen op de verdere uitwerking.

Het is onduidelijk hoe de ledensamenstelling van LTO Nederland er momenteel precies uitziet en welk deel van de agrarische sector de organisatie vertegenwoordigt. Actuele cijfers worden niet openbaar gemaakt. RVO beschikt wel over gegevens over het aantal boerenbedrijven dat LTO heeft gemachtigd om informatie uit de Gecombineerde Opgave te ontvangen, maar weigert die vrij te geven. Dit meldt Kaf van het koren scheiden. Volgens RVO kunnen zulke cijfers onder meer inzicht geven in het ledenbestand, de organisatiegraad en de sectoren waarin LTO sterker of juist zwakker staat. Eerder vrijgegeven cijfers laten wel een dalende lijn zien: het aantal LTO-machtigingen ging van 21.043 in 2016 naar 16.231 in 2021. Dat laatste aantal zou later bovendien zijn bijgesteld tot iets meer dan 14.000.

Extra gevoelig ligt de positie van het NAJK. Het bestuur daarvan is hetzelfde als het bestuur van Plattelandsjongeren Nederland. Die organisatie kwam eerder onder vuur te liggen vanwege een landelijke campagne met Rutgers en COC over ‘negatieve mannelijkheidsnormen’ onder plattelandsjongeren. De campagne leidde op het platteland tot kritiek. Tegen die achtergrond groeit nu ook de discussie over de vraag waarom deze organisatie wel aan tafel zit en andere, uitgesproken kritische boerenorganisaties niet.