De onrust kwam op gang nadat Agractie zelf een calculator bouwde. Daarmee kunnen melkveehouders berekenen wat de voorstellen van Van Essen voor hun bedrijf betekenen. Volgens de organisatie zijn de resultaten op informatieavonden keer op keer aanleiding voor rumoer.

„Als dit onveranderd blijft, dan krijgen we een slagveld onder boeren en met name melkveebedrijven”, waarschuwt Harmen Endendijk, voorzitter van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV). „Iedereen die de situatie uitrekent voor zijn bedrijf, schrikt zich rot.”

Vrijwel alle melkveehouders geraakt
De maatregelen beperken zich niet tot boeren die vlak bij kwetsbare natuurgebieden zitten. De voorgestelde combinatie van eisen rond grondgebruik en de uitstoot van ammoniak en methaan kan gevolgen hebben voor alle circa 13.000 melkveebedrijven.

Volgens Endendijk was aanvankelijk moeilijk te overzien wat de plannen precies zouden betekenen. Hij noemt de brief van de minister „bijna cryptisch”. Daarin staat bijvoorbeeld een norm van 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht. Een rekentool waarmee individuele boeren de gevolgen konden bekijken, leverde het ministerie niet mee.

Agractie deed dat vervolgens zelf. „Wij rekenen voor wat de eisen betekenen voor een gemiddeld bedrijf van 120 koeien”, zegt secretaris Jan Bloemert. „Elke keer als we de cijfers laten zien, ontstaat er flink rumoer in de zaal.”

Volgens Agractie zijn de mogelijkheden voor zo’n gemiddeld bedrijf weinig aantrekkelijk. Een boer kan extra grond of fosfaatrechten kopen, koeien wegdoen of investeren in technieken om de ammoniakuitstoot terug te dringen.

Geen van die opties is goedkoop. Volgens Bloemert kunnen de kosten voor het voorbeeldbedrijf oplopen tot ruim 100.000 à 150.000 euro per jaar. „Alleen om de normen te halen. Dat bedrag kan geen boer missen. Wij vinden de eisen daarom niet realistisch.”

Minister waarschuwt voor ‘onjuiste’ informatie
Het ministerie van Landbouw waarschuwt boeren juist om nog geen harde conclusies aan de calculator te verbinden. Volgens het ministerie geeft de rekentool van Agractie geen volledig beeld.

Zo ontbreken volgens LVVN maatregelen waarmee boeren hun ammoniakuitstoot via de bedrijfsvoering kunnen verminderen. Veranderingen in het voer en meer of andere beweiding kunnen eveneens effect hebben. Van Essen zegt het „erg vervelend” te vinden „dat er nu ook onjuiste en onvolledige informatie rondgaat”.

Ook onderzoekers Wim de Vries en Roel Jongeneel van Wageningen University & Research plaatsen kanttekeningen bij de berekeningen. Zij begrijpen dat boeren schrikken nu de voorstellen concreter worden, maar wijzen erop dat belangrijke onderdelen van het beleid nog moeten worden uitgewerkt.

Bovendien heeft de overheid in totaal 20 miljard euro beschikbaar gesteld. Dat geld is onder meer bedoeld om de landbouwsector te helpen veranderen. Hoeveel van de kosten uiteindelijk daadwerkelijk bij individuele boeren terechtkomen, staat daardoor nog niet vast.

Zelfs voorlopers halen de combinatie niet
Toch komt er ook uit een andere hoek een waarschuwing. LTO-Noord keek naar 37 zogenoemde voorloperbedrijven uit het Netwerk Praktijkbedrijven. Deze boeren werken al sinds 2021 samen met wetenschappers om hun uitstoot terug te dringen. Daarvoor experimenteren ze onder meer met voeding, beweiding, mestopslag, het uitrijden van mest en aanpassingen in de stal.

Sommige bedrijven blijken afzonderlijke normen te kunnen halen. Geen van de 37 bedrijven voldoet volgens de verkenning echter aan de volledige combinatie van voorgestelde eisen.

Voorzitter Dirk Bruins van LTO-Noord vindt dat een belangrijk alarmsignaal. „Dit laat zien dat de voorstellen fundamenteel verbouwd moeten worden”, zegt hij. „Als zelfs de voorlopers het niet redden, dan zegt dat iets over de gemiddelde boer die hiermee wordt geconfronteerd.”

Met veranderingen in voer, beweiding en bedrijfsvoering zou volgens de sector ongeveer 10 procent stikstofreductie kunnen worden bereikt. Voor sommige bedrijven zou echter een daling van ongeveer 40 procent nodig zijn. Dan komen ingrijpender investeringen in beeld, zoals nieuwe stallen of mestvergisting.

Stikstofregels blokkeren stikstofoplossing
Daar ontstaat volgens LTO-Noord een opmerkelijke patstelling. Boeren zouden hun bedrijf moeten verbouwen om hun uitstoot verder te verminderen. Voor zo’n nieuwe stal is echter een vergunning nodig. Juist die vergunning is door de stikstofproblematiek vaak moeilijk te krijgen.

„Zo zijn we in een catch-22 beland”, zegt Bruins. „De enige oplossing om echt stikstof te verlagen ligt stil omdat er vanwege stikstof geen vergunningen worden afgegeven. Dat zal de minister met spoed moeten veranderen.”

Ook de Wageningse onderzoekers erkennen dat probleem. Econoom Jongeneel noemt het zelfs zijn grootste zorg bij de huidige plannen. Zonder ruimte om te investeren, kunnen bedrijven immers moeilijk worden verplicht om via zulke investeringen hun uitstoot te verminderen. Het ministerie zegt aan een oplossing te werken.

‘Met de rug tegen de muur’
Intussen groeit volgens boerenorganisaties de spanning tijdens informatiebijeenkomsten. Een betrokkene bij een bijeenkomst in Noord-Nederland zegt „wanhoop” te hebben gezien bij collega’s. „Normaal nuchtere mensen voelen dat ze met de rug tegen de muur zijn gezet”, zegt hij. „Als Den Haag geen enkel perspectief openlaat, gebeuren er straks nog ongelukken.”

Agractie houdt ondanks de kritiek vast aan zijn calculator. Volgens Bloemert weigert de organisatie bewust mogelijke reductiemaatregelen mee te rekenen zolang niet vaststaat dat die juridisch standhouden. „Het is onverantwoord om boeren opties voor te houden die juridisch niet geborgd zijn”, zegt hij. „Zolang dit niet het geval is, wint Johan Vollenbroek en zijn MOB elke rechtszaak tegen een boer die er zijn vergunning op bouwt.”