RTL Nieuws onderzocht gewelddadigheden rondom anti-azc-protesten in 20 gemeenten in de afgelopen twee jaar. Er werden minstens 175 mensen gearresteerd, maar dit leidde slechts in 16 gevallen tot een veroordeling.

”Behoorlijk straffen gaat sowieso gebeuren”

Relschoppers gooiden de ruiten van gemeentehuizen in en belaagden agenten met zwaar vuurwerk. Deze maand werd er zelfs brand gesticht in een noodopvang in Loosdrecht. Op twaalf locaties werd de orde dusdanig verstoord dat de ME in actie moest komen. 

Gemeenteraadsvergaderingen waren ook doelwit van relschoppers: in Uitgeest moest een raadsvergadering worden gestaakt nadat vanuit een menigte een vuurwerkbom door de ruit werd gegooid. De Vereniging Nederlandse Gemeenten spreekt van ‘terreur’.

Premier Jetten wil demonstranten die geweld gebruiken daarom ‘keihard aanpakken’, zei hij eerder deze week. Hij voegde daar vandaag bij een persconferentie aan toe dat hij ‘behoorlijke straffen’ wil voor relschoppers die lokale bestuurders ‘bedreigen in het uitoefenen van hun democratische taken.’

“Dat gaat sowieso gebeuren”, zei de minister-president.

De praktijk tot nu toe: zeven anti-azc-relschoppers kregen tot nu toe een taakstraf. Negen kregen een onvoorwaardelijke celstraf opgelegd. Drie van hen moesten voor langer dan een maand de cel in.

Een 37-jarige man uit Doetinchem die vuurwerk naar een agent gooide bij een demonstratie waarbij het gemeentehuis werd belaagd, kreeg twee maanden onvoorwaardelijk. Een 24-jarige man uit Den Haag die een agent meerdere keren tegen het hoofd sloeg bij een spontane demonstratie tegen een geplande opvang in zijn woonplaats kreeg vier maanden. 

Een man die brand stichtte bij de tijdelijke opvanglocatie in Loosdrecht zit momenteel nog vast in afwachting van een proces. Vandaag kreeg een 20-jarige man drie maanden onvoorwaardelijk voor het beschieten van de politie met vuurwerk tijdens rellen over de komst van een asielzoekerscentrum in IJsselstein.

Ook bij een recent protest in Apeldoorn werden betogers opgepakt:

Het Openbaar Ministerie doet er – naar eigen zeggen – alles aan om de relschoppers aan te pakken. In de praktijk blijkt het moeilijk om een vuist te maken tegen het geweld, de oproep van de premier ten spijt. “Het gaat om een breder maatschappelijk probleem dat niet door het strafrecht kan worden opgelost”, aldus een woordvoerder van het Parket Generaal.

Volgens Marnix Eysink Smeets, emeritus lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid, is het probleem dat de intentie van relschoppers moeilijk te bewijzen is. “Als je vuurwerk gooit, doe je dat dan om het democratisch proces te ondermijnen? Toon dat maar eens aan.”

Iets tot terreurdaad bestempelen maakt harder straffen mogelijk, zegt Eysink Smeets, “Daar zijn ze in Engeland een stuk verder mee, maar dat zorgt voor hele discussies daar. Palestine Action (pro-Palestijnse actievoerders, red.) is daar in die categorie gezet. Ik vind dat ver gaan.”

Volgens hoogleraar strafrecht Marloes van Noorloos zijn er juridisch echter geen obstakels. “De definitie van terrorisme is breed”, zegt Van Noorloos. “Ik denk dat dit daaronder zou kunnen vallen, maar het is de vraag of je zover zou moeten gaan.”

Bij veel protesten pakt de politie overigens helemaal niemand op.  De vuurwerkbom die in Uitgeest een raadsvergadering stillegde leidde tot nul arrestaties. In Bleskensgraaf moest de ME een menigte verdrijven die een gebouw probeerde binnen te dringen waar de gemeenteraad vergaderde. Ook hier werd niemand aangehouden.

Arresteren heeft dan ook geen prioriteit bij uit de hand gelopen demonstraties, “Faciliteren, de-escaleren en het handhaven van de openbare orde is altijd ons doel”, zegt een woordvoerder van het politiekorps Noord Holland. “Het kan dus voorkomen dat op heterdaad aanhouden hieraan ondergeschikt is.” De politie is nog op zoek naar de persoon die in Uitgeest een vuurwerkbom gooide.

Rechters kunnen al zwaarder straffen als er sprake is van geweld tegen hulpverleners. CDA en de VVD zien veel in een wetsvoorstel dat taakstraffen in zo’n geval moet verbieden. Iedereen die een hulpverlener aanraakt, moet dan de cel in. 

Het CDA wil daarnaast ook gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties verbieden en daders financieel aanpakken. “Eén ding is duidelijk: demonstreren is een grondrecht, geweld niet. Wie agenten belaagt, gemeentehuizen vernielt of brand sticht bij opvanglocaties, overschrijdt een harde grens”, zegt Kamerlid Jeltje Straatman.