De ophef betreuren. Het is een bekend recept voor politici die niet echt vinden dat zij iets fout hebben gedaan, maar toch een vorm van excuses willen maken. Je betreurt dus niet je uitspraak, maar de reacties daarop. Eigenlijk zeg je: jammer dat jullie zo op mij reageren.

Je hoeft in de politiek niet altijd duidelijk te zijn. Ik verbaasde me er ooit bij een minister over dat ministers nooit hard ‘nee’ zeiden tegen Kamerleden wanneer zij met een eigen voorstel kwamen dat het kabinet niet wilde of kon uitvoeren.

Er zat een logische reden achter, zo werd mij verteld. Vaak wordt vanuit de Kamer hard gewerkt aan die voorstellen. Een simpel ‘dat gaan we niet doen’, doet al dat werk dan geen recht aan, dus dan praat je daar een beetje omheen. “Een sympathiek voorstel, maar…”

‘Gewoon je bek houden’

Alleen is duidelijkheid soms juist wel nodig. Wanneer je bepaald gedrag wilt veroordelen, bijvoorbeeld. Toen voetbalsupporters in stadions in coronatijd gingen juichen, waardoor het risico op meer besmettingen flink toenam, zei toenmalig premier Mark Rutte: “Gewoon je bek houden als je daar zit.”

Nu pleit ik er niet voor dat je per se grof moet worden, maar het schept duidelijkheid, wil ik er maar mee zeggen.

Die duidelijkheid ontbrak de afgelopen weken bij het veroordelen van de rellen rond azc’s. Politici veroordeelden het geweld, alleen kwam er wel steeds een ‘maar’ achter.

Zo noemde vicepremier en VVD-leider Dilan Yesilgöz het gewelddadige gedrag “werkelijk ontoelaatbaar” op een persconferentie voor het weekend. Maar, zei ze erachteraan: “Het kabinet begrijpt dat omwonenden zorgen en vragen hebben over de komst van een azc in hun buurt.”

Normaliseren gebeurt ‘sluipend’

Dat is geen heldere boodschap. Dat is een dubbele boodschap. Nog niet zo heel lang geleden vertelde Wieke Vink, directeur van terreurbestrijder NCTV, in de Tweede Kamer dat het ertoe doet wat politici zeggen.

De reden dat Vink daar zat, waren de rellen op het Malieveld eind september vorig jaar. Er werd met name door de VVD lang getreuzeld om te benoemen wie verantwoordelijk was voor het geweld, namelijk extreemrechts.

De veiligheidsdiensten hadden gewaarschuwd dat het belangrijk is te benoemen waar het geweld vandaan komt en dat je dat vervolgens hard moet veroordelen. Doe je dat niet, dan normaliseer je het.

Dat gaat op een “sluipende manier”, zei Vink. “Extremisten willen dat hun gedachtegoed zich gaandeweg als een olievlek verspreidt.” De NCTV-directeur waarschuwde dat mensen met een groot bereik, zoals politici, daar een belangrijke rol in kunnen spelen.

Jetten blijft nu bewust weg van ‘maar’

Natuurlijk is deze boodschap vooral gericht aan politici die de asielrellen openlijk aanmoedigen of aanwezig zijn om hun steun te betuigen, zoals Geert Wilders (PVV), Gidi Markuszower (Groep Markuszower), Lidewij de Vos (FVD) en Kamerlid Mona Keijzer. Maar wanneer geweld niet expliciet wordt veroordeeld vanuit het kabinet, dus met een ‘maar’, wordt dat gedrag sluipenderwijs genormaliseerd.

Premier Rob Jetten bleef lang stil over de rellen en kreeg zelfs kritiek uit zijn eigen partij D66 omdat hij de gebeurtenissen niet hard en expliciet genoeg veroordeelde.

Dat wilde hij dinsdagavond na overleg tussen het kabinet en de gemeenten rechtzetten. “U hebt mij het woord ‘maar’ niet horen zeggen”, zei hij dan ook na afloop. “Mensen die geweld gebruiken, moeten we keihard aanpakken.”

Rutte had het niet tegen álle voetbalsupporters toen hij zei dat ze hun bek moesten houden in het stadion. Ik zit er zelf ook vaak genoeg en voelde me toen niet aangesproken. Degenen die de coronaregels overtraden, wisten donders goed dat het om hen ging. Het gaat op zo’n moment om de helderheid van de boodschap. Politici weten dat zelf maar al te goed.

Gehoord in Den Haag:

Achtergrondgesprek met een bewindspersoon:
“Sommige politici nemen zichzelf heel erg serieus. Als minister word je vaak gezien als de belangrijkste persoon in de ruimte.”

“Als dat van de ene dag op de andere stopt, vinden je buren je niet meer interessant en staat de dienstauto niet meer voor je deur. Dat is echt heel vervelend.”

Laat van je horen!

Wat viel jou op in de politiek deze week? Heb je suggesties voor Gehoord in Den Haag? Laat het hieronder achter, of mail naar [email protected].