De uitspraak staat in de Brussels Playbook, de dagelijkse politieke nieuwsbrief van Politico Europe. Het gaat om een rechtstreeks interview met Van Essen vanuit zijn kantoor in Den Haag. De minister vraagt niet om het afschaffen van Europese natuurbescherming, maar om een ruimere uitleg van de bestaande regels.

Brussel moet rechters meer ruimte geven
De inzet draait om vergunningen voor projecten die eerst extra stikstof kunnen veroorzaken, maar later ook aantoonbare natuurwinst opleveren. Nederland wil dat de Europese Commissie expliciet bevestigt dat zulke positieve effecten mogen meewegen.

Van Essen hoopt dat Nederlandse rechters zo meer ruimte krijgen om de Europese natuurregels minder strikt uit te leggen. Dat zou volgens hem de vergunningverlening weer op gang kunnen brengen. Een richtsnoer van de Commissie is echter niet juridisch bindend. Rechters kunnen het gebruiken bij hun uitleg van Europees recht, maar hoeven daardoor niet automatisch anders te oordelen.

De stikstofcrisis sleept inmiddels zeven jaar voort. Sinds een belangrijke rechterlijke uitspraak in 2019 kan de overheid toekomstige stikstofbesparingen niet zomaar vooraf inzetten om nieuwe uitstoot toe te staan. Vooral rond kwetsbare Natura 2000-gebieden leidde dat tot grote problemen met vergunningen.

Eindhoven en Rotterdam bovenaan lijst
Van Essen noemt vooral woningbouw en economische projecten rond Eindhoven en de Rotterdamse haven als prioriteit. Eindhoven is belangrijk vanwege de grote technologische industrie rond onder meer ASML. Rotterdam is een van de belangrijkste Europese handels- en industriegebieden.

Tegen Politico stelt de minister dat de vastgelopen situatie Nederland ongeveer 15 miljard euro per jaar kost. Dat bedrag verdient wel een belangrijke kanttekening. Onderliggende onderzoeken gebruiken verschillende definities van stikstofschade. Een studie van SEO en CE Delft kwam voor de economische schade door stikstofbeperkingen uit op ongeveer 1 miljard euro per jaar, terwijl veel grotere bedragen vooral betrekking hebben op schade aan natuur en volksgezondheid door stikstofuitstoot zelf.

Ook grootste EU-fractie wil regels tegen het licht houden
Van Essen klopt op een gunstig moment bij Brussel aan. De Europese Volkspartij (EVP), de grootste politieke fractie in het Europees Parlement, voert zelf campagne om Europese milieuregels opnieuw tegen het licht te houden.

„We hebben een beter evenwicht nodig tussen milieubescherming en de investeringen die nodig zijn voor de transitie”, zegt de Belgische EVP-delegatieleider Wouter Beke tegen Politico.

Ook de Europese Commissie onderzoekt inmiddels of de Vogel- en Habitatrichtlijn eenvoudiger kunnen worden toegepast. Lidstaten en maatschappelijke organisaties mogen aangeven waar regels onnodig ingewikkeld zijn. Brussel beslist volgens Politico voor het einde van het jaar of de richtlijnen daadwerkelijk opnieuw worden geopend.

Van Essen koppelt stikstof aan opkomst rechts
Opvallend is dat Van Essen het oplossen van de stikstofcrisis tegenover het Brusselse medium ook rechtstreeks koppelt aan de Nederlandse politieke verhoudingen. Het kabinet moet volgens hem laten zien dat het het probleem kan oplossen „om de groei van extreemrechts te stoppen”.

Het kabinet heeft voor het stikstofpakket 20 miljard euro uitgetrokken. Dat bedrag is bedoeld voor maatregelen waarmee onder meer boeren hun uitstoot moeten verminderen. Het bedrag van 20 miljard euro wordt ook in andere bronnen bevestigd.

Voor parlementaire steun leunt het minderheidskabinet mede op PRO. Die steun is niet onvoorwaardelijk: partijleider Jesse Klaver heeft duidelijk gemaakt dat zijn steun vervalt als het pakket wordt afgezwakt. Het voorstel zelf werd bovendien al in juni gepresenteerd en in juli besproken. In oktober volgt vooral de verdere juridische uitwerking, waaronder een spoedwet.

Voor Van Essen ligt een belangrijk deel van de oplossing nu dus in Brussel. Nederland probeert niet opnieuw een aparte uitzondering te krijgen, maar wil dat de Commissie de Europese regels zo uitlegt dat er binnen het bestaande stelsel meer ruimte ontstaat. Of Nederlandse rechters daar uiteindelijk in meegaan, staat nog niet vast.