Ook nu de inwerkperiode voorbij is, blijft het kabinet-Jetten zoekende. Kleine succesjes zijn er, maar met de begroting van Prinsjesdag in aantocht is meer regie nodig. Ook de oppositie kan die wel gebruiken.

Bij de oppositiefracties werd in de laatste week voor het zomerreces druk geïnformeerd. ‘Wanneer ben jij in augustus weer bereikbaar voor onderhandelingen?’ luidde de vraag vanuit het kabinet-Jetten. Want in augustus wacht het kabinet de grootste beproeving tot nu toe. Dan moet er een begroting worden gepresenteerd die ook nog eens ge- of verdragen kan worden door een meerderheid in de Tweede Kamer.

Het is de reden dat premier Rob Jetten (D66) en minister van financiën Eelco Heinen (VVD) de afgelopen weken de ronde deden bij de fractievoorzitters in het parlement: voorbereidend werk om in augustus tot een deal te komen. Net als bij de stikstofaanpak, kijken zij daarbij naar Progressief Nederland. Deze week gingen Jetten en Heinen langs in de Tweede Kamer bij PRO-leider Jesse Klaver. Een omdraaiing van de rollen, want andere fractievoorzitters werden door Heinen ontboden op het ministerie van Financiën.

De beeldregie viel ook op. Jetten schoof aan naast Klaver, terwijl Heinen tegenover de twee zat. Wie zit hier nou met wie in een coalitie? Het is kenmerkend voor de zoekende houding in Den Haag sinds 24 februari van dit jaar.

Met het aantreden van het minderheidskabinet-Jetten is de politiek begonnen aan een experiment waarvan het na een half jaar pas doorheeft hoezeer dat een trendbreuk is met de traditionele werkwijze. Daarbij valt op dat de oppositie net zo zoekend is als de coalitie naar hoe ze moeten omgaan met een minderheidskabinet. Dat kan tot chaotische situaties leiden, zoals het kabinet in april al merkte bij de behandeling van de asielwetten van oud-minister Marjolein Faber (PVV).

Na een draai van de PVV was er plots geen weg meer naar een meerderheid voor de Asielnoodmaatregelenwet in de Eerste Kamer. Coalitiepartijen VVD en CDA vragen zich nog altijd af of premier Rob Jetten zijn eigen D66 niet meer onder druk had kunnen zetten om die wet toch door de senaat te loodsen. De uitkomst, waarbij de Asielnoodmaatregelenwet sneuvelde, was een onnodige eerste kras op het kabinet-Jetten.

Weken van verhitte protesten tegen de komst van asielzoekers volgden. Terwijl de coalitie blijft benadrukken dat het kabinet wel degelijk een streng asielbeleid voert, dankzij de invoering van het Europese Asiel- en Migratiepact waar veel van Fabers voorstellen in zijn verwerkt.

Samen met de onthulling van het stikstofpakket – dat vlak voor het zomerreces werd onthuld – is het een van de schaarse succesjes van het kabinet-Jetten tot dusver. De strategie van de coalitie lijkt om per voorstel een meerderheid te zoeken te werken. Het Migratiepact kwam er dankzij rechtse stemmen, het stikstofpakket komt er dankzij de steun van links.

Deze zomer moet Jetten beslissen of hij naar links of naar rechts kijkt voor zijn eerste Prinsjesdag. Welke signatuur krijgt de begroting? De voorkeur van zijn eigen partij is duidelijk. Maar de VVD wil zeker over rechts. De angst voor verdere groei van radicaal-rechtse partijen is groot bij de partij van Dilan Yeşilgöz.

Het CDA houdt zich meer op de vlakte, maar de opstelling van PRO rond stikstof zorgt voor verzuring bij de christen-democraten. Het CDA hoopte dat niet alleen PRO, maar ook de ChristenUnie kon aanhaken bij de plannen. Maar de progressieven voorkwamen dat door geen enkele aanpassing van de plannen te dulden. Dat getuigt volgens CDA’ers van typisch linkse machtspolitiek die de onderlinge relaties niet bevordert.

Zeker omdat Klaver over stikstof een grote mond opzette, maar vaag blijft over zijn wensen en eisen voor de begroting. In gesprekken met PRO wordt de coalitie amper wijzer wat de linkse leider nu eigenlijk wil. Diezelfde kritiek uit links dan weer op de premier, over wie PRO zegt dat hij meer regie moet nemen in zijn coalitie.

Zo gaan de Haagse kopstukken dolend de zomer in, met de hoop dat er in augustus meer duidelijkheid komt over de begrotingskoers die de coalitie inzet voor volgend jaar. Maar die duidelijkheid komt niet vanzelf. Daarvoor zijn er in augustus al de nodige (bel)afspraken gepland.